Sąd może rozwiązać umowę dożywocia tylko w wyjątkowych wypadkach

Czy sąd może rozwiązać umowę dożywocia tylko dlatego, że strony są skonfliktowane albo jedna z nich nie wykonuje wszystkich obowiązków?
Odpowiedź:

Tak, ale tylko wyjątkowo. Sam konflikt, zerwanie relacji albo nawet niewywiązywanie się z części obowiązków nie oznacza jeszcze, że umowa dożywocia zostanie rozwiązana. Kodeks cywilny przewiduje, że gdy strony nie mogą już pozostawać w bezpośredniej styczności, sąd co do zasady może zamienić uprawnienia z dożywocia na dożywotnią rentę. Rozwiązanie umowy jest środkiem dalej idącym i ma charakter wyjątkowy.

Umowa dożywocia polega na tym, że w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca ma zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie. Jeżeli strony nie ustalą inaczej, chodzi m.in. o przyjęcie jako domownika, wyżywienie, ubranie, mieszkanie, światło, opał, pomoc w chorobie i pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14 stycznia 2026 r. przypomniał, że do rozwiązania umowy nie wystarczy samo stwierdzenie, że zobowiązany nie wykonywał wszystkich obowiązków. „Wyjątkowy wypadek” z art. 913 § 2 k.c. zachodzi dopiero wtedy, gdy zachowanie wobec dożywotnika jest szczególnie naganne, a w orzecznictwie jako wspólne cechy takich sytuacji wskazuje się krzywdzenie dożywotnika, agresję i złą wolę po stronie kontrahenta.

1. Sam konflikt stron to za mało

To, że relacje się pogorszyły, nie oznacza jeszcze końca umowy. Jeżeli między dożywotnikiem a zobowiązanym powstały takie stosunki, że nie da się od nich wymagać dalszej bezpośredniej styczności, ustawa jako podstawowe rozwiązanie przewiduje zamianę uprawnień na rentę, a nie automatyczne rozwiązanie całej umowy.

2. Samo niewykonywanie obowiązków też nie wystarczy

Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że samo niewywiązywanie się z obowiązków względem dożywotnika nie spełnia jeszcze przesłanki „wyjątkowego wypadku”. Znaczenie ma też to, dlaczego doszło do złych relacji między stronami i czy zachowanie zobowiązanego było rzeczywiście szczególnie naganne.

3. Rozwiązanie umowy to środek naprawdę wyjątkowy

Rozwiązanie umowy może wchodzić w grę wtedy, gdy dochodzi do realnego krzywdzenia dożywotnika, agresji, uporczywego działania ze złą wolą albo innych zachowań o podobnym ciężarze. Jeżeli dożywotnik może uzyskać ochronę przez inne środki, na przykład przez rentę albo dochodzenie zaległych świadczeń, sąd nie powinien od razu sięgać po rozwiązanie umowy.

Co pokazała sprawa rozpoznana przez Sąd Najwyższy?

W sprawie zakończonej postanowieniem SN z 14 stycznia 2026 r. sądy ustaliły, że pozwany nie wykonywał wszystkich obowiązków z umowy w pełnym zakresie, ale wynikało to z wcześniejszych ustaleń stron co do sposobu wykonywania dożywocia. Przez dłuższy czas dożywotniczka nie zgłaszała zastrzeżeń, a konflikt pojawił się później. Sądy zwróciły też uwagę, że pozwany deklarował chęć pojednania i wykonywania obowiązków, natomiast nie wykazano po jego stronie takiego zachowania, które można byłoby uznać za „wyjątkowy wypadek” w rozumieniu art. 913 § 2 k.c.

Co ważne, Sąd Najwyższy odniósł się również do argumentu, że strony ustnie zmieniły sposób wykonywania obowiązków z dożywocia. Wskazał, że w relacjach rodzinnych odmienne ukształtowanie wykonywania tych obowiązków nie musi oznaczać naruszenia art. 908 k.c. i nie wymagało w tej sprawie notarialnego potwierdzenia, aby przesądzić o braku podstaw do rozwiązania umowy.

Podsumowanie:

Dla Ciebie najważniejsze jest to, że nie każda trudna relacja przy umowie dożywocia prowadzi do jej rozwiązania. Czasem właściwą drogą będzie żądanie renty. Czasem dochodzenie konkretnych świadczeń. Rozwiązanie umowy jest możliwe, ale tylko wtedy, gdy sytuacja jest naprawdę wyjątkowa i dobrze udowodniona.

Konsultacje prawne

Czy konflikt stron wystarczy do rozwiązania umowy dożywocia? Sprawdź, kiedy możliwa jest renta, a kiedy sąd może rozwiązać umowę tylko w wyjątkowych wypadkach.