Jak oblicza się wartość darowizn przy zachowku?

Odpowiedź:

Przy obdarowanym liczy się 5 lat od otwarcia spadku.Termin przedawnienia roszczeń o zachowek wobec obdarowanego — od kiedy liczyć 5 lat?

To ważne pytanie, bo wiele osób zakłada, że czas na dochodzenie zachowku zaczyna biec dopiero wtedy, gdy skończy się sprawa spadkowa albo gdy rodzina „ustali, kto co dostał”. Problem w tym, że przy roszczeniu kierowanym do obdarowanego zasada jest inna. Co do zasady termin wynosi 5 lat od otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci spadkodawcy. Nie liczy się go od ogłoszenia testamentu.

Jeżeli więc uprawniony do zachowku chce dochodzić zapłaty od osoby, która dostała od spadkodawcy darowiznę doliczaną do spadku, nie powinien czekać zbyt długo. W praktyce właśnie tutaj łatwo o błąd, bo ktoś skupia się najpierw na postępowaniu spadkowym, a dopiero później myśli o zachowku. Tymczasem termin przedawnienia biegnie niezależnie od tego, że w tle trwają inne sprawy rodzinne albo sądowe.

1. Kiedy w ogóle można żądać zachowku od obdarowanego?

Nie zawsze od razu pozywa się obdarowanego. Kodeks cywilny przewiduje, że żądanie wobec osoby obdarowanej pojawia się wtedy, gdy uprawniony nie może uzyskać należnego zachowku od spadkobiercy albo od osoby, która otrzymała zapis windykacyjny. Co ważne, odpowiedzialność obdarowanego jest ograniczona — co do zasady do granic wzbogacenia wynikającego z darowizny.

2. Od jakiej daty liczyć 5 lat?

Tutaj klucz jest prosty: od śmierci spadkodawcy. To właśnie wtedy następuje otwarcie spadku. Przy roszczeniu wobec obdarowanego art. 1007 § 2 KC nie odwołuje się do ogłoszenia testamentu, tylko właśnie do otwarcia spadku. To odróżnia tę sytuację od klasycznego roszczenia o zachowek dochodzonego od spadkobiercy, gdzie ustawa wskazuje co do zasady termin liczony od ogłoszenia testamentu.

3. Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku zatrzymuje bieg przedawnienia?

Nie zawsze — i to jest bardzo ważne. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że między spadkobiercami ustawowymi złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku może przerwać bieg przedawnienia roszczenia o zachowek. Ale gdy roszczenie kierowane jest przeciwko osobie, która nie była spadkobiercą ustawowym, nie można automatycznie zakładać takiego skutku. Sąd Apelacyjny w Białymstoku wskazał właśnie, że w takiej sytuacji sam wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie wpływa na bieg terminu wobec osoby obowiązanej z tytułu darowizny.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Jeżeli uprawniony wniesie pozew o zapłatę zachowku, to taka czynność co do zasady przerywa bieg przedawnienia. Co więcej, Sąd Najwyższy wskazał, że nawet gdy kwota wpisana w pozwie okaże się później niższa niż zachowek ustalony przez sąd, samo wniesienie pozwu może przerwać bieg przedawnienia roszczenia o zachowek także wtedy, gdy ostatecznie zasądzona suma jest wyższa. To ważne, bo na początku sprawy często nie da się jeszcze dokładnie wyliczyć pełnej wartości roszczenia.

Podsumowanie:

Dla Ciebie najważniejsze jest to: przy roszczeniu o zachowek wobec obdarowanego nie warto czekać na „pełne wyjaśnienie” spraw rodzinnych, zakończenie innych postępowań czy spokojniejszy moment. W wielu przypadkach termin biegnie już od dnia śmierci spadkodawcy i po upływie 5 lat obdarowany może skutecznie podnieść zarzut przedawnienia.

Jeśli w Twojej sprawie były darowizny, testament albo w rodzinie nie ma zgody co do tego, od kogo można dochodzić zapłaty, warto najpierw spokojnie uporządkować dokumenty i daty. W sprawach o zachowek szczegóły naprawdę mają znaczenie.

Konsultacje prawne

Nie wiesz, czy Twoje roszczenie o zachowek jest jeszcze aktualne?
Jeśli chcesz spokojnie przeanalizować daty, darowizny i możliwy termin przedawnienia — zapraszam na konsultację. W takich sprawach liczy się nie tylko sam przepis, ale też kolejność zdarzeń i to, przeciwko komu roszczenie ma być skierowane.